Gojnik, czyli grecka herbata górska

Gojnik nie jedno ma imię. Polska nazwa Gojnik pochodzi od  “goi rany”. W antycznej Grecji leczono nim właśnie rany zadane żołnierzom bronią wykonaną z żelaza. Dlatego w języku greckim nosi nazwę w tłumaczeniu na język polski -“żeleźniak”. A także wiele innych takich jak: przyrocze ziele, chimeryczne ziele czy scardica.

Gojnik herbata górska za sprawą swojego wyjątkowego smaku, jak i bogatych właściwości zdrowotnych zyskał niemałą sławę na całym świecie, a tym samym kolejne nazwy takie jak: szałwia libańska czy herbata pasterzy (shepherds tea). Te dwie nazwy pochodzą prawdopodobnie od miejsc, w których rośnie, czyli wysokich partii gór.

Co to jest gojnik?

Gojnik jest byliną, która najlepiej rośnie w wysokich partiach gór, na pełnym słońcu. Kwitnie od czerwca do sierpnia, wtedy pokrywa się bladożółtymi kwiatami z delikatnymi długimi kolcami. W okresie kwitnienia bylina wydziela intensywny cytrynowy zapach i jest bogatym źródłem nektaru dla wielu pożytecznych owadów.

Jest bogatym źródłem cennych pierwiastków, posiada wprost niezwykłe właściwości prozdrowotne. Gojnik górski od wieków znajduje tradycyjne wykorzystanie zarówno w kuchni, jak i medycynie.

Zbierany jest ręcznie, w okresie letnim. Dla zachowania największej zawartości związków czynnych niezwykle ważna jest pora zbiorów. Zbierany jest chwilę po wyschnięciu porannej rosy, ale nie później niż przed południem. Po ścięciu, zioło wiązane jest w małe bukieciki i później suszone pod dachem na świeżym powietrzu. 

Jak smakuje?

Gojnik górski w smaku przypomina mieszankę mięty, rumianku i cytryny. Jest łagodny, lekko słodki o kwiatowym aromacie.

Odmiany gojnika

Grecy rozpoznają około 150 różnych odmian gojnika. Wszystkie odmiany mają podobne właściwości. Do najbardziej cenionych odmian należy ziele gojnika zbierane w górach Tajget oraz Olimp. Oba gatunki herbaty - suszonej można kupić w moim sklepie.

 Gojnik Tajget

Tajget to najwyższe pasmo górskie na Peloponezie i jeden z największych oraz najbardziej różnorodnych ekosystemów w całej Europie. U jego podnóża leży historyczne miasto Sparta. Mówi się, że starożytni Spartanie wysyłali swoich synów na szczyty Tajgetu, aby tam, w trudnych warunkach kształtowali siłę i męstwo. Sama nazwa góry pochodzi od imienia jednej z nimf, córki Atlasa, która w tych dzikich górach ukrywała się przed Zeusem. Zbocza Tajgetu są uznawane za najbardziej dzikie, bezludne i niebezpieczne w całej Grecji.

Gojnik z Tajgetu zbierany jest ręcznie na wysokości 2000 m n.p.m. w regionie Messinia. Zbieracze muszą przebyć pieszo długą i wyczerpującą drogę, aby go zebrać. 

Gojnik Olimp

Olimp to najwyższa góra w całej Grecji, leży w północnym regionie kraju. W czasach starożytnych wierzono, że Olimp jest górą świętą, którą zamieszkiwali greccy bogowie. Oprócz znaczenia mitologicznego, Olimp słynie z naturalnego piękna i bogatej różnorodności biologicznej. Na powierzchni 2900 kilometrów kwadratowych wyznaczono Narodowy Park Olimpu, cała góra stanowi Rezerwat Biosfery UNESCO.

Gojnik Olimp zbierany na wysokości nawet 2800 m n.p.m., w warunkach najbardziej dla niego optymalnych,  uznawany jest za jedną z najcenniejszych odmian tej herbaty. 

Skład gojnika

Ta niespotykana grecka herbata ma nie tylko cudowny smak, ale jest naturalnym antybiotykiem a właściwości gojnika jest niesamowicie wiele. W skład gojnika wchodzą między innymi:

  • żelazo
  • cynk
  • potas
  • magnez
  • miedź
  • wapń
  • kobalt
  • selen
  • fosfor
  • flawonoidy/polifenole
  • przeciwutleniacze
  • olejki eteryczne (mirystycyna, mentol, tymol, karwakrol)
  • proteiny
  • flawonoidy glikozydowe
  • terpeny

Jak często i w jakich ilościach dziennie należy pić gojnik?

Nie wykazano żadnych skutków ubocznych związanych z piciem naparu, więc można przyjąć, iż nie ma górnej granicy ilościowej. Grecy, szczególnie w okresie zimowym, piją jedną filiżankę naparu dwa do trzech razy dziennie. Natomiast badania naukowe dowodzą, iż pożądane działanie przeciwdepresyjne można osiągnąć pijąc minimum 1 litr dziennie przez okres co najmniej kilku tygodni.

Gojnik jest wolny od kofeiny/ teiny dlatego można ją spożywać o każdej porze dnia i nocy.

Jak stosować? Jak parzyć gojnik?

Gojnik jak stosować? Bardzo ciekawie smakuje w połączeniu z innymi ziołami. Najczęściej łączony jest z rumiankiem, szałwią, miętą, majerankiem, lawendą, cytryną, lub werbeną. Najlepiej dodać odrobinę cytryny (witamina C) która pomaga w przyswojeniu większej ilości żelaza. Zastosowanie gojnika jest ogromnie obszerne, a ogranicza nas tylko wyobraźnia.

Sposób przygotowania

Garstkę ziół gojnika należy zalać wrzątkiem - jak zwykłą herbatę. Następnie parzyć pod przykryciem przez 5-10 minut. 

Istnieje jeszcze tradycyjny sposób przyrządzania gojnika. Grecy garść zalewają wodą, doprowadzają do wrzenia i gotują w garnku przez około 3 minuty. 

W upalne dni Grecy przygotowują tradycyjną mrożoną herbatę właśnie z gojnika. Najlepszym sposobem na uzyskanie orzeźwiającego napoju jest zalanie garści ziół zimną wodą i odstawienie jej na 24 godziny w chłodne miejsce.

Gojnik wspaniale gasi pragnienie i zachowuje swoje właściwości prozdrowotne zarówno spożywany na ciepło jak i na zimno.

Właściwości prozdrowotne gojnika

Gojnik znany jest z działania przeciwutleniającego, przeciwzapalnego i bakteriobójczego.

Na co pomaga gojnik?

Lista prozdrowotnych właściwości gojnika jest niezwykle długa.

  • zapobiega i leczy przeziębienia - ma właściwości przeciwbakteryjne

  • działa przeciwzapalnie

  • gojnik znany jest ze zwalczania kaszlu oraz łagodzi objawy astmy

  • skuteczny w leczeniu zapalenia płuc lub oskrzeli

  • gojnik ma właściwości regenerujące, więc jest zalecany sportowcom po intensywnym treningu

  • działa leczniczo na problemy związane z układem moczowym, szczególnie w przypadku nawracających zakażeń

  • powszechnie stosowany w chorobach prostaty

  • przeciwdziała osteoporozie

  • skuteczny w walce z trądzikiem i chorobami o podłożu alergicznym

  • stosowanie gojnika obniża poziom cholesterolu we krwi

  • skuteczny w walce z chorobami degeneracyjnymi tj. Alzheimer

  • gojnik ma właściwości regulujące ciśnienie krwi

  • zaburzenia żołądkowo-jelitowe -pomaga złagodzić problemy żołądkowe, sprawdzi się przy walce z biegunką, nudnościami, czy zgagą

  • pomaga w walce z nadwagą

  • stosowanie gojnika pomaga w koncentracji uwagi

  • skuteczny w walce z nadmiernym napięciem - ma właściwości uspokajające

  • ma znaczące działanie przeciwdepresyjne, skuteczny w walce z jesienną nadmierną sennością

  • ma działanie przeciwstarzeniowe, chroni przed promieniowaniem UV

  • nie zawiera kofeiny - można pić o każdej porze

  • pobudza i orzeźwia, dodaje energii 

  • podnosi libido

  • świetnie gasi pragnienie

Dodatkowe właściwości gojnika

Badanie in vitro przeprowadzone w 2005 roku przez C.N. Gabrieli wykazało, że flawonoidy zawarte w szałwii libańskiej mają silne działanie przeciwutleniające, dzięki czemu mogą być skuteczną ochroną przeciwko chorobom nowotworowym, miażdżycowym czy chorobom serca.

Natomiast w 2008 r M.T. Charami udowodnił, że gojnik ma równie silne działanie przeciwzapalne, tym samym potwierdził jego skuteczność w leczeniu przewlekłych chorób zapalnych. Bardzo często zalecany jest przy leczeniu wspomagającym boreliozy. Ze względu na działanie przeciwzapalne gojnik dodaje się do wielu maści zwalczających bóle stawów.

Scardica ma właściwości antyseptyczne. Można ją używać jako środek dezynfekujący i przyspieszający gojenie rany. Wystarczy zamoczyć chusteczkę w naparze z gojnika i przemyć nią zranione miejsce. 

Depresja i stany lękowe

Austriacki naukowiec Rainer Knörle w badaniu przeprowadzonym na zwierzętach w 2012r zauważył, iż ekstrakt z gojnika działa na zasadzie wstrzymywania ponownej absorpcji serotoniny i dopaminy przez neurony. Dzięki temu, serotonina, nazywana “hormonem szczęścia” pozostaje na dłużej we wszystkich obszarach układu nerwowego, utrzymując tym samym samopoczucie na wysokim stabilnym poziomie i regulując poziom odczuwanego stresu. Na tym samym mechanizmie działania opierają się leki przeciwdepresyjne i przeciwlękowe. Dowiedziono również, że w porównaniu z innymi ziołami o podobnym działaniu, ta grecka herbata wykazuje się najwyższą skutecznością.

Bazując na wynikach powyższych badań gojnik może stać się silnym narzędziem w profilaktyce problemów związanych z zaburzeniami nastroju w grupach o najwyższym ryzyku t.j. dzieci, nastolatki czy osoby starsze. Brakuje bezpośrednich wyników badań dotyczących bezpieczeństwa leczenia depresji u kobiet w ciąży i/lub karmiących piersią, ale gałązki herbaty górskiej z pewnością otwierają nadzieję na skuteczną pomoc w walce z depresją w tej najwrażliwszej grupie na przyszłość. 

ADHD

Powyższe wyniki rok później potwierdzili naukowcy B. Feistel i K. Appel, dodając interesujące wnioski w obszarze łagodzenia objawów ADHD. Ich zdaniem dzięki temu, że ekstrakt z gojnika utrzymuje dopaminę dłużej w mózgu, osoby borykające się z deficytem koncentracji uwagi, pijąc regularnie napar z gojnika mogą w odczuwalny sposób zwiększyć swoją efektywność w pracy lub nauce (poprawa koncentracji uwagi i motywacji).

W przeciwieństwie do typowych leków stosowanym szczególnie u dzieci i nastolatków w leczeniu zaburzeń koncentracji uwagi i nadpobudliwości, w przypadku gojnika nie stwierdzono żadnych skutków ubocznych.

Gojnik a tarczyca

Gojnik a niedoczynność tarczycy - w obliczu tej choroby, organizm stawia czoło różnorodnym problemom, takim jak wypadanie włosów, przyrost masy ciała, przewlekłe zmęczenie, ospałość i zaburzenia perystaltyki jelit. Naturalna medycyna oferuje jednak produkty lepiej dostosowane do tego schorzenia. zastosowanie greckiego gojnika, choć może nie spełniać wszystkich oczekiwań przy niedoczynności tarczycy, posiada niezwykle istotną cechę – dodaje energii i działa uspokajająco, co może przynieść ulgę w walce z tym schorzeniem oraz pomaga w walce z nadwagą.

Cukrzyca

Działanie ekstraktów z gojnika przebadano również pod kątem walki z chorobą cywilizacyjną czyli cukrzycą. W 2006 r M. Zang udowodnił 200-krotnie większą skuteczność apigeniny znajdującej się w herbacie od metforminy - powszechnie stosowanego leku przy cukrzycy typu II.

Z kolei E. Kassi  w badaniu przeprowadzonym w 2013 r odkrył, iż ekstrakt z gojnika ma znaczący wpływ na obniżenie poziomu cholesterolu we krwi w ciągu zaledwie miesiąca od rozpoczęcia suplementacji.

Gojnik a jelita

W 2012 r  V. M. Tadić zbadał wpływ gojnika na żołądek. Okazało się, ekstrakt gojnika w odpowiednim stężeniu może chronić żołądek z taką samym skutecznością, jak powszechnie stosowany lek o nazwie ranitydyna, przepisywany przez lekarzy w leczeniu choroby wrzodowej dwunastnicy lub żołądka, refluksu i zgagi. Co więcej, badanie wykazało, że spożywanie go może przeciwdziałać powstawaniu nowotworów w przewodzie pokarmowym.

Demencja i Choroba Alzheimera

Pierwsze badania wykazały, że gojnik może stać się potężną bronią przeciwko demencji, czy chorobie alzheimera. Naukowcy twierdzą, że herbata może nie tylko spowalniać procesy rozwoju choroby ale również je cofnąć. 

Profesor Jens Pahnke, jeden z najbardziej rozpoznawalnych naukowców w dziedzinie walki z chorobą Alzheimera, przeprowadził głośne w ostatnch latach badanie laboratoryjne na myszach. Codzienne podawanie im naparu z gojnika nie tylko znacząco poprawiło ich zdolności pamięciowe, ale również zatrzymało zamieranie ich komórek nerwowych. Profesor Pahnke z uniwersytetu w Magdeburgu w jednym z wywiadów powiedział, że u pacjentów z Alzheimerem, którym przez 6 miesięcy podawano ten napar,  procesy degradacyjne mózgu cofnęły się do stanu sprzed 9 miesięcy i stan ten udaje się utrzymywać. Dodał, że jeden z pacjentów cierpiący na zaburzenia pamięci i orientacji, który nie był w stanie samodzielnie skorzystać z toalety, po dwumiesięcznej kuracji ekstraktem z gojnika, planuje z kolegą wyprawę w góry.

W 2018 r przeprowadzono dwa niezależne badania, które potwierdziły, iż ekstrakt z gojnika jest w stanie zahamować tworzenie się  złogów amyloidu-β i ich toksycznego wpływu na organizm, co jest bardzo obiecującym odkryciem w leczeniu chorób o charakterze neurodegeneracyjnym.

Gojnik jako afrodyzjak

Gojnik doczekał się jeszcze jednego ciekawego imienia - bułgarska viagra. Dzięki wysokiej zawartości cynku i miedzi, herbata górska działa bardzo pozytywnie na libido i płodność. 

Odżywia i wzmacnia organizm

Napar z ziela gojnika polecany jest sportowcom i osobom dbającym o dietę. Herbata górska działa wzmacniająco, uzupełnia organizm cennymi pierwiastkami i dodaje energii, mimo tego, że nie posiada kofeiny.

Szerokie zastosowanie gojnika w kosmetyce

Właściwości greckiej herbaty doceniają również kosmetolodzy. Przemywanie twarzy wacikami nasączonymi naparem z gojnika działa silnie antybakteryjnie, dzięki czemu skutecznie zwalcza trądzik oraz wszelkie wypryski alergiczne, łagodzi świąd, wycisza podrażnienia skórne na tle alergicznym oraz grzybicznym.  Jest cenionym składnikiem zaawansowanych kremów odżywczych, chroniących przed promieniowaniem UV oraz przeciwstarzeniowych.

Świetnie redukuje nadprodukcję sebum, zmniejsza świecenie twarzy i blokowanie porów w skórze, tym samym redukując ilość zaskórników. Pozytywne działanie ekstraktów gojnika doceniane jest również przez trychologów. Gojnik w formie płukanki do włosów lub jako składnik ekologicznych szamponów wykazuje silne działanie przeciwłojotokowe, dlatego chętnie sięgają po niego osoby borykające się z łojotokowym zapaleniem skóry głowy. Dzięki bogatej zawartości olejków eterycznych i cudownym kwiatowym zapachu, gojnik wykorzystywany jest także w produkcji perfum.

Skutki uboczne gojnika

Nie stwierdzono, aby spożywanie naparu z gojnika miało jakiekolwiek skutki uboczne - nie ma również żadnych przeciwwskazań do jego stosowania.

Bibliografia

  • 82.Kassi, E.; Dimas, C.; Dalamaga, M.; Panagiotou, A.; Papoutsi, Z.; Spilioti, E.; Moutsatsou, P. Sideritis euboea extract lowers total cholesterol but not LDL cholesterol in humans: A randomized controlled trial. Clin. Lipidol. 2013, 8, 627–634. 

  • Gabrieli CN i in., Aktywność przeciwutleniająca flawonoidów z Sideritis raeseri, Journal of Ethnopharmacology, tom 96, wydanie 3, 15 stycznia 2005, strony 423-428

  • Charami MT i in., Przeciwutleniające i przeciwzapalne działanie Sideritis perfoliata subsp. perfoliata (Lamiaceae)., Phytotherapy Research, kwiecień 2008;22(4):450-4

  • Skouroliakou M i wsp., Ocena efektu przeciwutleniającego nowej żywności funkcjonalnej wzbogaconej o Sideritis euboea u zdrowych osób., Journal of Medicinal Food, październik 2009 r.; 12(5):1105-10

  • Behrendt I i wsp., Wpływ ekstraktu ziołowego i witamin z grupy B na wydajność poznawczą w warunkach stresu: badanie pilotażowe, International Journal of Phytomedicine, 8 (2016) 95-103

  • Wightman EL i wsp., The Acute and Chronic Cognitive and Cerebral Blood Flow Effects of a Sideritis Scardica (Greek Mountain Tea) Extract: A Double Blind, Randomized, Placebo Controlled, Parallel Groups Study in Healthy Humans., Nutrients, 2018 lipiec 24;10 (8)

  • Pahnke J, Langer O, Krohn M (2014) Transportery Alzheimera i ABC – nowe możliwości diagnostyki i leczenia. Neurobiol Dis 72 Pt A, 54–60

  • Frohlich C, Paarmann K, Steffen J, Stenzel J, Krohn M, Heinze HJ, Pahnke J (2013) Aktywacja mikrogleju związana z genomem i zmniejszona beta-amyloidoza w mysim modelu choroby Alzheimera. Eur J Microbiol Immunol (Bp) 3, 21–27

  • Hofrichter J i in., Sideritis spp. Ekstrakty poprawiają pamięć i uczenie się w mysich modelach β-amyloidozy Alzheimera i starszych myszach C57Bl/6, Journal of Alzheimer's Disease, 2016; 53 ust. 3): 967–980

  • Chalatsa I i wsp., Beneficial Effects of Sideritis Scardica i Cichorium spinosum przeciwko Amyloidogenic Pathway i Tau Misprocessing in Alzheimer's Disease Neuronal Cell Culture Models., Journal of Alzheimer's Disease, 2018;64(3):787-800

  • Heiner F i wsp., Ekstrakty z herbaty hamują agregację i toksyczność amyloidu-β w Caenorhabditis elegans stosowane jako model choroby Alzheimera., PeerJ, 2018 kwietnia 30;6:e468

  • Tadić VM i wsp., Przeciwzapalne, gastroprotekcyjne i cytotoksyczne działanie ekstraktów Sideritis Scardica., Planta Medica, marzec 2012;78(5):415-27

  • Menghini L i wsp., Wstępna ocena działania przeciwzapalnego i przeciwbólowego ekstraktów Sideritis syriaca L. herba., Journal of Medicinal Food, lato 2005; 8(2):227-31

  • Dontas IA i wsp., Ochronny wpływ ekstraktu Sideritis euboea na gęstość mineralną kości i wytrzymałość szczurów po wycięciu jajników., Menopauza, sierpień 2011; 18(8):915-22.

  • Kassi E i wsp., Wpływ ekstraktu wodnego Sideritis euboea (Lamiaceae) na wydzielanie IL-6, OPG i RANKL przez osteoblasty., Natural Product Communications, listopad 2011; 6(11):1689-96.

  • Knörle R, Ekstrakty z greckiej herbaty jako inhibitory wychwytu zwrotnego potrójnej monoaminy, Journal of Neural Transmission, grudzień 2012, tom 119, wydanie 12, s. 1477–1482

  • Feistel B i Appel K, ekstrakty greckiej herbaty górskiej hamują wychwyt zwrotny neuroprzekaźników, Journal of Phytotherapy, 2013; 34 - P24

  • Knörle R, Ekstrakty z Sideritis Scardica jako inhibitory transporterów monoamin: Farmakologiczny mechanizm skuteczności w zaburzeniach nastroju i zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).

  • Zang, M.; Xu, S.; Maitland-Toolan, K.A.; Zuccollo, A.; Hou, X.; Jiang, B.; Wierzbicki, M.; Verbeuren, TJ; Cohen, RA Polifenole stymulują kinazę białkową aktywowaną AMP, obniżają poziom lipidów i hamują przyspieszoną miażdżycę u myszy z niedoborem receptora LDL z cukrzycą. Cukrzyca 2006, 55, 2180–2191